Chào bác sĩ, con tôi hiện đang bị tay chân miệng. Tôi thường xuyên chăm sóc, vệ sinh và thay tã cho bé nên khá lo lắng không biết bệnh tay chân miệng ở trẻ em có lây sang người lớn hay không? Nếu có thì bệnh lây qua những đường nào và tôi cần làm gì để phòng tránh?
Bác sĩ trả lời: Có. Bệnh tay chân miệng ở trẻ em hoàn toàn có thể lây sang người lớn, mặc dù bệnh phổ biến hơn ở trẻ nhỏ, đặc biệt là trẻ dưới 5 tuổi. Người trưởng thành thường ít mắc hơn do đã từng tiếp xúc với các loại virus đường ruột trong quá trình sống và có mức độ miễn dịch nhất định. Tuy nhiên, miễn dịch này không bảo vệ tuyệt đối vì tay chân miệng có thể do nhiều type virus khác nhau gây ra.
Vì vậy, cha mẹ hoặc người trực tiếp chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng vẫn cần chủ động phòng lây nhiễm, ngay cả khi bản thân trước đây đã từng mắc bệnh.
Vì sao người lớn vẫn có thể mắc tay chân miệng?
Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm do các virus thuộc nhóm Enterovirus gây ra, trong đó thường gặp các tác nhân như Coxsackievirus A16 và Enterovirus 71 (EV71). Một người từng mắc một type virus có thể hình thành miễn dịch với type đó, nhưng không đồng nghĩa với việc được bảo vệ hoàn toàn trước các type virus khác.
Đây cũng là lý do một người có thể mắc tay chân miệng nhiều lần trong đời.
Trẻ nhỏ có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do hệ miễn dịch chưa hoàn thiện, khả năng tự vệ sinh cá nhân còn hạn chế và thường xuyên đưa tay, đồ chơi hoặc các vật dụng xung quanh lên miệng. Trong khi đó, người lớn thường ít mắc hơn nhưng vẫn có thể nhiễm virus khi tiếp xúc gần với trẻ bệnh.
Đặc biệt, những người thường xuyên chăm sóc trẻ như cha mẹ, ông bà, bảo mẫu, giáo viên mầm non hoặc nhân viên y tế có nhiều cơ hội tiếp xúc với nguồn bệnh nên cần chú ý phòng ngừa.
Tay chân miệng lây từ trẻ sang người lớn bằng cách nào?
Virus gây bệnh có thể hiện diện trong nhiều loại dịch tiết và chất bài tiết của người bệnh. Khi chăm sóc trẻ, người lớn có thể bị phơi nhiễm qua nhiều con đường khác nhau.
1. Tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của trẻ
Virus có thể có trong nước bọt, dịch mũi họng và dịch từ các mụn nước trên da. Những hành động tưởng như bình thường như ôm, hôn trẻ, lau nước mũi, lau miệng hoặc chạm vào vùng da có bóng nước đều có thể làm tăng nguy cơ tiếp xúc với virus.
2. Tiếp xúc với phân của trẻ
Đây là một đường lây truyền đáng chú ý, đặc biệt đối với người trực tiếp thay tã hoặc vệ sinh cho trẻ. Virus có thể được đào thải qua phân trong thời gian dài sau khi các triệu chứng trên da và miệng đã giảm.
Nếu sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ hoặc dọn chất thải mà người lớn không rửa tay đúng cách, virus có thể từ tay đi vào miệng hoặc mũi khi ăn uống, chạm lên mặt.
3. Qua giọt bắn đường hô hấp
Khi trẻ ho, hắt hơi hoặc tiết nhiều nước bọt, các giọt dịch có chứa virus có thể phát tán ra môi trường xung quanh. Người lớn tiếp xúc gần trong không gian kín có thể bị phơi nhiễm.
4. Qua đồ vật và bề mặt nhiễm virus
Đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, dụng cụ ăn uống hoặc các vật dụng trẻ thường xuyên chạm vào có thể bị nhiễm virus. Nếu người lớn chạm vào những vật dụng này rồi đưa tay lên miệng, mũi hoặc mắt mà chưa vệ sinh tay, virus có thể xâm nhập vào cơ thể.
Người lớn mắc tay chân miệng có biểu hiện như thế nào?
Một điểm đáng lưu ý là tay chân miệng ở người lớn có thể biểu hiện rất nhẹ hoặc thậm chí không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, một số người có thể nhiễm virus nhưng không biết mình đang mắc bệnh.
Nếu có biểu hiện, người lớn có thể gặp:
- Sốt nhẹ hoặc sốt trong thời gian ngắn.
- Mệt mỏi, đau họng, cảm giác khó chịu.
- Xuất hiện các tổn thương dạng bóng nước ở lòng bàn tay, bàn chân hoặc những vùng da khác.
- Loét miệng, đau rát miệng, khó ăn uống.
- Một số trường hợp có thể xuất hiện phát ban.
Do triệu chứng ở người lớn thường không điển hình, bệnh có thể bị nhầm với cảm cúm, nhiệt miệng hoặc một số bệnh da liễu khác.
Điều quan trọng là người lớn không có triệu chứng rõ ràng vẫn có khả năng mang và truyền virus cho người khác. Vì vậy, nếu trong gia đình có trẻ đang mắc tay chân miệng, người chăm sóc cần chú ý vệ sinh và hạn chế các hành động có nguy cơ truyền virus, kể cả khi bản thân hoàn toàn khỏe mạnh.
Người lớn nào có nguy cơ mắc bệnh cao hơn?
Không phải người lớn nào tiếp xúc với trẻ mắc tay chân miệng cũng sẽ bị bệnh. Nguy cơ phụ thuộc vào tình trạng miễn dịch, mức độ và thời gian tiếp xúc với nguồn bệnh cũng như việc thực hiện các biện pháp vệ sinh.
Những người thường xuyên tiếp xúc với trẻ bệnh hoặc chưa có miễn dịch phù hợp có thể có nguy cơ cao hơn. Người đang có hệ miễn dịch suy yếu cũng cần thận trọng hơn khi chăm sóc trẻ mắc bệnh.
Phụ nữ mang thai cũng nên hạn chế tiếp xúc không cần thiết với nguồn bệnh và thực hiện nghiêm túc các biện pháp vệ sinh. Nếu xuất hiện triệu chứng nghi ngờ sau khi tiếp xúc với trẻ mắc tay chân miệng, nên trao đổi với bác sĩ để được đánh giá phù hợp.
Làm gì để phòng lây tay chân miệng từ trẻ sang người lớn?
Khi trong nhà có trẻ mắc tay chân miệng, người chăm sóc nên thực hiện một số nguyên tắc sau:
Rửa tay bằng xà phòng và nước sạch thường xuyên, đặc biệt sau khi thay tã, vệ sinh cho trẻ, tiếp xúc với nước bọt, dịch mũi họng, dịch từ bóng nước và trước khi ăn hoặc chế biến thức ăn.
Không dùng chung đồ dùng cá nhân với trẻ như khăn, cốc, bát, thìa hoặc các vật dụng có khả năng tiếp xúc với nước bọt.
Vệ sinh đồ chơi và các bề mặt thường xuyên được chạm vào. Đặc biệt chú ý tay nắm cửa, bàn ghế, sàn nhà, đồ chơi và các vật dụng trẻ thường xuyên cầm nắm.
Hạn chế hôn, ôm sát mặt hoặc tiếp xúc quá gần với trẻ trong giai đoạn bệnh, nhất là khi trẻ đang có nhiều nước bọt, bóng nước hoặc tổn thương trong miệng.
Không để trẻ dùng chung đồ chơi, dụng cụ ăn uống với những trẻ khác nhằm hạn chế nguy cơ lây lan trong gia đình và cộng đồng.
Người chăm sóc cũng cần giữ vệ sinh khi xử lý tã và chất thải của trẻ, bỏ tã đã sử dụng vào thùng rác phù hợp và rửa tay kỹ sau đó.
Tay chân miệng lây mạnh nhất trong thời gian nào?
Bệnh có khả năng lây lan mạnh, đặc biệt trong tuần đầu kể từ khi khởi phát. Tuy nhiên, virus vẫn có thể tiếp tục được đào thải qua phân trong một khoảng thời gian sau đó. Vì vậy, việc duy trì vệ sinh tay, vệ sinh môi trường và đồ dùng của trẻ vẫn rất quan trọng ngay cả khi các nốt phỏng nước đã giảm.
Cha mẹ cũng không nên chỉ dựa vào việc trẻ đã hết sốt hoặc các nốt ban đã biến mất để cho rằng nguy cơ lây nhiễm đã hoàn toàn chấm dứt.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám?
Phần lớn trẻ mắc tay chân miệng có thể hồi phục tốt nếu được chăm sóc và theo dõi đúng cách. Tuy nhiên, một số trường hợp có thể diễn biến nặng, đặc biệt khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường về thần kinh, hô hấp hoặc tim mạch.
Cha mẹ cần đưa trẻ đi khám ngay khi trẻ có các biểu hiện như sốt cao hoặc sốt kéo dài, nôn nhiều, giật mình bất thường, run tay chân, lừ đừ hoặc kích thích nhiều, khó thở, thở nhanh, tím tái, co giật hoặc tình trạng bệnh diễn biến xấu.
Kết luận
Tay chân miệng ở trẻ em có thể lây sang người lớn. Tuy nhiên, người trưởng thành thường ít mắc bệnh hơn trẻ nhỏ và nhiều trường hợp nếu nhiễm virus chỉ có triệu chứng nhẹ hoặc không biểu hiện rõ.
Điều này không có nghĩa người lớn có thể chủ quan. Khi trực tiếp chăm sóc trẻ mắc tay chân miệng, cha mẹ cần đặc biệt chú ý rửa tay bằng xà phòng, vệ sinh đồ dùng và bề mặt, xử lý tã và chất thải đúng cách, không dùng chung vật dụng cá nhân và hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết của trẻ.
Nếu người lớn sau khi tiếp xúc với trẻ bệnh xuất hiện sốt, đau họng, loét miệng hoặc các nốt phỏng nước ở tay, chân hay những vị trí khác, nên đi khám để được đánh giá và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.