Thưa bác sĩ, tôi muốn hỏi 7 dấu hiệu nhiễm HIV ban đầu ở nữ giới thường gặp là gì? Nếu xuất hiện những triệu chứng này thì có phải đã nhiễm HIV hay không?
Bác sĩ tư vấn: HIV là virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Trong giai đoạn đầu sau khi virus xâm nhập cơ thể, một số phụ nữ có thể xuất hiện hội chứng nhiễm HIV cấp với các biểu hiện tương tự cảm cúm hoặc một số bệnh nhiễm virus thông thường. Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu, thậm chí nhiều người không có biểu hiện rõ ràng.
Vì vậy, việc nhận biết dấu hiệu bất thường chỉ giúp người bệnh đặt vấn đề và chủ động đi xét nghiệm, chứ không thể dựa vào triệu chứng để tự kết luận mình có nhiễm HIV hay không. Theo các hướng dẫn y khoa, xét nghiệm HIV mới là cách xác định tình trạng nhiễm HIV.
Dưới đây là 7 biểu hiện thường được lưu ý trong giai đoạn nhiễm HIV cấp.
1. Sốt không rõ nguyên nhân
Sốt là một trong những biểu hiện có thể xuất hiện sớm khi cơ thể phản ứng với HIV. Người bệnh có thể sốt nhẹ hoặc sốt, kèm cảm giác ớn lạnh, mệt mỏi, đau nhức người.
Điểm đáng lưu ý là cơn sốt trong giai đoạn này không có tính chất đặc hiệu cho HIV. Nhiều bệnh lý khác như cúm, COVID-19, nhiễm virus đường hô hấp hoặc các nhiễm trùng khác cũng có thể gây sốt.
Nếu sốt xuất hiện sau một lần có nguy cơ phơi nhiễm HIV, đặc biệt khi đồng thời có nhiều triệu chứng khác, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ đánh giá và tư vấn xét nghiệm thay vì tự theo dõi dựa trên triệu chứng. Các biểu hiện của nhiễm HIV cấp thường có tính chất giống một bệnh lý nhiễm virus cấp tính.
2. Mệt mỏi, uể oải kéo dài
Một số người trong giai đoạn nhiễm HIV cấp có cảm giác mệt mỏi rõ rệt, thiếu năng lượng, giảm khả năng tập trung hoặc cảm thấy cơ thể suy nhược hơn bình thường.
Tình trạng này có thể xuất hiện cùng sốt, đau đầu, đau họng, đau cơ hoặc đau khớp. Tuy nhiên, mệt mỏi là triệu chứng rất phổ biến và có thể liên quan đến thiếu ngủ, căng thẳng, thiếu máu, nhiễm virus thông thường, rối loạn nội tiết hoặc nhiều nguyên nhân khác.
Do đó, mệt mỏi đơn thuần không phải dấu hiệu để chẩn đoán HIV.
3. Sưng hạch bạch huyết ở cổ, nách hoặc bẹn
Hạch bạch huyết là một phần của hệ thống miễn dịch. Khi cơ thể phản ứng với nhiễm trùng, các hạch có thể tăng kích thước.
Trong nhiễm HIV cấp, người bệnh có thể nhận thấy hạch nổi hoặc sưng ở vùng cổ, nách hoặc bẹn. Hạch có thể đau nhẹ hoặc không đau và kéo dài trong một khoảng thời gian.
Đây là một biểu hiện cần được lưu ý nếu xuất hiện đồng thời với sốt, phát ban, đau họng và mệt mỏi. Tuy nhiên, hạch to cũng gặp trong rất nhiều bệnh lý khác, vì vậy không thể dựa riêng vào dấu hiệu này để kết luận nhiễm HIV.
4. Đau họng, viêm họng
Đau rát họng, khô họng, nuốt khó hoặc cảm giác họng khó chịu có thể xuất hiện trong giai đoạn nhiễm HIV cấp.
Triệu chứng này thường nằm trong nhóm biểu hiện giống cúm hoặc nhiễm virus. Một số người có thể đau họng cùng sốt, mệt mỏi, sưng hạch và đau nhức cơ thể.
Do đau họng rất phổ biến trong các bệnh nhiễm trùng đường hô hấp nên không nên xem đau họng là dấu hiệu đặc trưng của HIV. Ý nghĩa của triệu chứng sẽ cao hơn khi đặt trong bối cảnh người bệnh vừa có hành vi phơi nhiễm có nguy cơ và đồng thời xuất hiện nhiều biểu hiện khác.
5. Phát ban trên da
Phát ban có thể xuất hiện trong giai đoạn nhiễm HIV cấp. Tổn thương thường biểu hiện dưới dạng những vùng hoặc nốt ban màu đỏ/hồng trên da, có thể xuất hiện ở nhiều vị trí khác nhau trên cơ thể.
Phát ban do nhiễm HIV cũng không có hình thái hoàn toàn đặc hiệu. Nhiều bệnh nhiễm virus, phản ứng thuốc, dị ứng hoặc bệnh da liễu khác cũng gây phát ban.
Vì vậy, nếu phát ban xuất hiện đồng thời với sốt, đau họng, sưng hạch, đau cơ hoặc mệt mỏi sau một lần có nguy cơ phơi nhiễm, người bệnh nên đi khám và trao đổi cụ thể với bác sĩ.
6. Đau đầu, đau cơ hoặc đau khớp
Trong giai đoạn nhiễm HIV cấp, một số người có thể xuất hiện đau đầu, đau nhức cơ, đau khớp hoặc cảm giác ê ẩm toàn thân.
Các biểu hiện này thường nằm trong hội chứng giống cúm và có thể xuất hiện cùng sốt, mệt mỏi, đau họng, phát ban hoặc sưng hạch.
Theo thông tin lâm sàng về nhiễm HIV cấp, đau cơ và đau khớp là những biểu hiện có thể gặp, nhưng cũng giống nhiều triệu chứng khác, chúng không đủ để xác định người bệnh có nhiễm HIV hay không.
7. Tiêu chảy, buồn nôn hoặc rối loạn tiêu hóa
Một số người nhiễm HIV cấp có thể xuất hiện tiêu chảy hoặc các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, khó chịu bụng.
Nếu tiêu chảy kéo dài hoặc đi kèm sốt, phát ban, sưng hạch, mệt mỏi và đau nhức toàn thân, người bệnh cần được bác sĩ đánh giá để tìm nguyên nhân.
Điều quan trọng là tiêu chảy không phải biểu hiện riêng của HIV. Nhiễm khuẩn đường ruột, ngộ độc thực phẩm, rối loạn tiêu hóa, tác dụng của thuốc và nhiều bệnh lý khác cũng có thể gây triệu chứng tương tự. CDC cũng liệt kê tiêu chảy trong nhóm biểu hiện có thể gặp ở nhiễm HIV cấp.
Một số dấu hiệu khác có thể gặp ở nữ giới
Ngoài 7 biểu hiện trên, phụ nữ nhiễm HIV có thể gặp một số vấn đề sức khỏe khác, đặc biệt khi tình trạng nhiễm HIV kéo dài và hệ miễn dịch bị ảnh hưởng.
Một số biểu hiện cần chú ý gồm:
- Đổ mồ hôi ban đêm, đặc biệt khi tình trạng xảy ra nhiều lần và không giải thích được bằng thời tiết hoặc môi trường.
- Sụt cân không chủ ý, nhất là khi cân nặng giảm đáng kể mà không thay đổi chế độ ăn uống hoặc vận động.
- Tiêu chảy kéo dài hoặc tái diễn.
- Nhiễm trùng tái phát hoặc kéo dài, chẳng hạn nhiễm trùng đường hô hấp hoặc một số nhiễm trùng khác.
- Nhiễm nấm Candida vùng miệng hoặc thực quản, đặc biệt khi tái phát hoặc khó điều trị.
- Các vấn đề phụ khoa tái diễn, trong đó có một số nhiễm trùng hoặc nhiễm nấm vùng âm đạo.
- Rối loạn kinh nguyệt, có thể gặp trong bối cảnh sức khỏe tổng thể bị ảnh hưởng, nhưng đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của HIV.
- Ở giai đoạn HIV tiến triển nếu không được điều trị, người bệnh có thể xuất hiện các nhiễm trùng cơ hội và những biểu hiện toàn thân rõ rệt hơn.
Cần nhấn mạnh rằng những biểu hiện trên không đồng nghĩa với nhiễm HIV. HIV có diễn biến rất khác nhau giữa từng người; thậm chí người nhiễm HIV có thể không có triệu chứng trong thời gian dài.
Sau khi phơi nhiễm HIV bao lâu thì có triệu chứng?
Nhiễm HIV cấp thường xuất hiện trong những tuần đầu sau khi virus xâm nhập cơ thể. Nhiều tài liệu y khoa ghi nhận các biểu hiện giống cúm thường xuất hiện khoảng 2–4 tuần sau nhiễm, mặc dù thời điểm và mức độ biểu hiện có thể khác nhau giữa từng người.
Điều này dẫn đến một vấn đề quan trọng: không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới đi xét nghiệm HIV.
Có người nhiễm HIV hoàn toàn không có biểu hiện rõ ràng trong giai đoạn đầu. Ngược lại, một người không nhiễm HIV vẫn có thể bị sốt, phát ban, đau họng, mệt mỏi hoặc tiêu chảy do các nguyên nhân thông thường.
Có 7 dấu hiệu trên thì có chắc chắn nhiễm HIV không?
Không.
Đây là điều người bệnh cần đặc biệt lưu ý.
Các triệu chứng của nhiễm HIV cấp thường không đặc hiệu và có thể giống cúm hoặc nhiều bệnh nhiễm trùng khác. Chỉ dựa vào biểu hiện bên ngoài không thể xác định một người có nhiễm HIV hay không. CDC và WHO đều nhấn mạnh rằng xét nghiệm HIV là cách để biết tình trạng nhiễm HIV.
Ngược lại, không có triệu chứng cũng không đồng nghĩa với không nhiễm HIV.
Nếu có hành vi phơi nhiễm, người bệnh vẫn cần được tư vấn xét nghiệm theo thời điểm phù hợp.
Khi nào nên xét nghiệm HIV?
Bạn nên chủ động đến cơ sở y tế để được tư vấn xét nghiệm nếu:
- Quan hệ tình dục có nguy cơ mà không sử dụng bao cao su hoặc biện pháp bảo vệ phù hợp.
- Bao cao su bị rách hoặc tuột trong khi quan hệ với người có HIV hoặc chưa rõ tình trạng HIV.
- Có quan hệ tình dục với người được xác định nhiễm HIV nhưng chưa được điều trị hoặc chưa rõ tải lượng virus.
- Dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích có nguy cơ nhiễm HIV.
- Bị kim hoặc vật sắc nhọn có nguy cơ phơi nhiễm đâm vào da.
- Có phơi nhiễm với máu hoặc dịch cơ thể có nguy cơ.
- Có các triệu chứng nghi ngờ và đồng thời có yếu tố nguy cơ phơi nhiễm.
Một xét nghiệm âm tính quá sớm sau phơi nhiễm chưa chắc đã loại trừ HIV, bởi cơ thể cần thời gian để tạo ra các dấu ấn mà xét nghiệm có thể phát hiện. WHO gọi khoảng thời gian này là “giai đoạn cửa sổ”. Với người vừa có nguy cơ phơi nhiễm, bác sĩ sẽ căn cứ vào thời điểm phơi nhiễm và loại xét nghiệm để tư vấn thời điểm xét nghiệm hoặc xét nghiệm lại phù hợp.
Nếu vừa có nguy cơ phơi nhiễm HIV thì phải làm gì?
Đây là tình huống cần được xử trí càng sớm càng tốt, không nên chờ xuất hiện 7 dấu hiệu nói trên.
Nếu sự việc xảy ra trong vòng 72 giờ, người có nguy cơ cần đến cơ sở y tế càng sớm càng tốt để được đánh giá khả năng phơi nhiễm và chỉ định điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV (PEP) khi phù hợp. PEP có hiệu quả tốt nhất khi được bắt đầu càng sớm càng tốt và không nên trì hoãn để chờ triệu chứng xuất hiện.
Bác sĩ sẽ đánh giá loại phơi nhiễm, thời gian kể từ khi phơi nhiễm, tình trạng HIV của nguồn phơi nhiễm nếu biết và các yếu tố liên quan để quyết định có cần PEP hay không.
HIV hiện nay có điều trị được không?
HIV hiện chưa có phương pháp loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể, nhưng điều trị bằng thuốc kháng virus (ARV) có thể kiểm soát HIV hiệu quả.
Khi được chẩn đoán và điều trị sớm, người nhiễm HIV có thể duy trì sức khỏe lâu dài. Điều trị hiệu quả còn giúp giảm tải lượng virus xuống mức không phát hiện được. Khi duy trì tải lượng virus dưới ngưỡng phát hiện theo chỉ định điều trị, nguy cơ lây truyền HIV qua đường tình dục được loại bỏ theo nguyên tắc K=K (Không phát hiện = Không lây truyền).
Lời khuyên của bác sĩ
Nếu bạn là nữ giới và nhận thấy mình có một hoặc nhiều biểu hiện như sốt, mệt mỏi, sưng hạch, đau họng, phát ban, đau đầu/đau cơ hoặc tiêu chảy, đặc biệt sau một tình huống có nguy cơ phơi nhiễm HIV, bạn không nên tự chẩn đoán dựa vào triệu chứng.
Điều quan trọng nhất là khai thác đúng nguy cơ, xét nghiệm HIV đúng thời điểm và được nhân viên y tế tư vấn.
Nếu vừa xảy ra phơi nhiễm trong vòng 72 giờ, cần đi khám sớm để được đánh giá chỉ định PEP. Nếu đã qua thời gian này, vẫn nên đến cơ sở y tế để được tư vấn xét nghiệm và theo dõi phù hợp.
Phát hiện HIV sớm không chỉ giúp người bệnh được tiếp cận điều trị kịp thời mà còn giúp chủ động bảo vệ sức khỏe của bản thân, bạn tình và giảm nguy cơ lây truyền HIV trong cộng đồng.