Blog

7 dấu hiệu nhiễm HIV ban đầu ở nam giới, thưa bác sĩ?

Hỏi: Thưa bác sĩ, tôi muốn biết 7 dấu hiệu nhiễm HIV ban đầu ở nam giới thường gặp là gì?

Bác sĩ tư vấn:

HIV là virus gây suy giảm miễn dịch ở người. Sau khi xâm nhập, virus chủ yếu tấn công các tế bào miễn dịch, đặc biệt là tế bào lympho T-CD4. Trong những tuần đầu, một số người có thể xuất hiện hội chứng nhiễm HIV cấp tính với các triệu chứng khá giống cảm cúm hoặc một số bệnh nhiễm virus thông thường.

Các biểu hiện này thường xuất hiện trong khoảng 2–4 tuần sau khi nhiễm, nhưng thời điểm và mức độ rất khác nhau giữa từng người. Thậm chí, có người hoàn toàn không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, không thể dựa vào triệu chứng để chẩn đoán HIV. Người có nguy cơ phơi nhiễm cần được xét nghiệm theo hướng dẫn của nhân viên y tế.

1. Sốt, ớn lạnh hoặc cảm giác như bị cúm

Đây là một trong những biểu hiện có thể gặp trong giai đoạn HIV cấp tính.

Người bệnh có thể sốt, cảm thấy lạnh người, rét run nhẹ, mệt mỏi và đau nhức cơ thể. Các triệu chứng này có thể xuất hiện cùng lúc hoặc lần lượt trong vài ngày.

Điều đáng lưu ý là sốt không phải dấu hiệu đặc hiệu của HIV. Nhiều bệnh lý khác như cúm, COVID-19, sốt xuất huyết, nhiễm khuẩn hoặc các bệnh do virus khác cũng có thể gây biểu hiện tương tự.

Do đó, nếu sốt xuất hiện sau một tình huống có nguy cơ phơi nhiễm HIV, thay vì tự kết luận mình đã nhiễm bệnh, người bệnh nên thông báo đầy đủ thời điểm phơi nhiễm và đi xét nghiệm phù hợp.

2. Phát ban hoặc nổi mẩn trên da

Một số người nhiễm HIV cấp tính có thể xuất hiện các vùng ban, mẩn đỏ trên da.

Ban có thể xuất hiện ở thân mình, ngực, lưng, mặt hoặc các vùng khác của cơ thể. Mức độ biểu hiện rất khác nhau, có trường hợp không ngứa hoặc chỉ ngứa nhẹ.

Tuy nhiên, phát ban cũng là triệu chứng phổ biến của rất nhiều tình trạng khác, chẳng hạn dị ứng, nhiễm virus, phản ứng với thuốc hoặc bệnh da liễu.

Vì vậy, chỉ nhìn vào tình trạng phát ban không thể xác định có nhiễm HIV hay không.

3. Đau họng

Đau họng, rát họng hoặc khó chịu khi nuốt có thể xuất hiện trong giai đoạn nhiễm HIV cấp tính.

Triệu chứng này thường đi cùng một số biểu hiện toàn thân như sốt, mệt mỏi, đau đầu hoặc nổi hạch. Chính vì giống với nhiễm virus đường hô hấp thông thường nên nhiều người không nghĩ đến khả năng phơi nhiễm HIV.

Nếu đau họng xảy ra sau một hành vi có nguy cơ, đặc biệt khi đồng thời xuất hiện nhiều triệu chứng khác, người bệnh nên được tư vấn xét nghiệm thay vì chỉ điều trị triệu chứng tại nhà.

4. Sưng hạch bạch huyết

Hạch bạch huyết là một phần của hệ miễn dịch. Khi cơ thể phản ứng với tình trạng nhiễm trùng, các hạch có thể tăng kích thước.

Trong giai đoạn nhiễm HIV cấp tính, một số người có thể nhận thấy hạch vùng cổ, nách hoặc bẹn sưng to.

Hạch có thể không gây đau rõ rệt và đôi khi tồn tại trong một khoảng thời gian tương đối dài. Tuy nhiên, nổi hạch cũng gặp trong nhiều bệnh nhiễm trùng khác nên đây không phải dấu hiệu đặc hiệu của HIV.

Nếu hạch kéo dài, phát triển kích thước, cứng, ít di động hoặc đi kèm sốt kéo dài, sụt cân, đổ mồ hôi ban đêm…, người bệnh nên đi khám để tìm nguyên nhân.

5. Đau đầu, đau cơ hoặc đau khớp

Trong giai đoạn đầu của HIV, một số người có thể xuất hiện đau đầu, đau mỏi cơ hoặc đau khớp.

Các biểu hiện này thường nằm trong nhóm triệu chứng giống cúm và có thể xuất hiện cùng sốt, mệt mỏi, đau họng hoặc phát ban.

Mức độ đau không giống nhau ở mỗi người. Có người chỉ cảm thấy đau mỏi nhẹ, trong khi người khác có thể cảm thấy cơ thể uể oải rõ rệt.

Tuy nhiên, đây cũng là những triệu chứng rất không đặc hiệu. Vì vậy, đau đầu hoặc đau nhức cơ thể đơn thuần không có nghĩa là đã nhiễm HIV.

6. Loét miệng hoặc tổn thương ở niêm mạc

Một số trường hợp nhiễm HIV cấp tính có thể xuất hiện các vết loét trong khoang miệng hoặc đau rát vùng họng.

Ở nam giới, tổn thương loét ở vùng sinh dục cũng có thể được ghi nhận. Tuy nhiên, cần đặc biệt lưu ý rằng loét sinh dục có thể liên quan đến nhiều bệnh lây truyền qua đường tình dục khác, chẳng hạn herpes sinh dục hoặc giang mai.

Do đó, nếu xuất hiện vết loét ở miệng, dương vật hoặc vùng sinh dục sau quan hệ tình dục có nguy cơ, người bệnh không nên tự mua thuốc điều trị mà nên khám để được đánh giá HIV đồng thời với các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác.

7. Mệt mỏi, suy nhược bất thường

Cảm giác mệt mỏi, thiếu năng lượng hoặc suy nhược có thể xuất hiện trong giai đoạn nhiễm HIV cấp tính.

Người bệnh có thể cảm thấy cơ thể uể oải dù không làm việc nặng, ngủ đủ nhưng vẫn không khỏe như bình thường. Triệu chứng này thường đi kèm với một hoặc nhiều biểu hiện khác như sốt, đau đầu, đau cơ, đau họng hoặc nổi hạch.

Tuy nhiên, mệt mỏi là một triệu chứng rất phổ biến và có thể xuất phát từ thiếu ngủ, căng thẳng, thiếu máu, nhiễm virus, bệnh nội tiết, bệnh mạn tính hoặc nhiều nguyên nhân khác.

Vì vậy, mệt mỏi đơn thuần không thể dùng để nhận biết HIV.

Một số dấu hiệu khác có thể gặp

Ngoài 7 biểu hiện trên, trong giai đoạn nhiễm HIV cấp tính, một số người có thể gặp:

  • Đổ mồ hôi nhiều về ban đêm.
  • Buồn nôn hoặc nôn.
  • Tiêu chảy.
  • Chán ăn.
  • Đau cơ, đau khớp.
  • Loét miệng.
  • Loét hoặc tổn thương vùng sinh dục.
  • Cảm giác mệt mỏi kéo dài.
  • Sốt hoặc cảm giác ớn lạnh.

Ở giai đoạn HIV tiến triển mà không được điều trị, hệ miễn dịch suy yếu dần có thể dẫn đến các biểu hiện như sụt cân không chủ ý, sốt kéo dài hoặc tái diễn, tiêu chảy kéo dài, ho, nhiễm trùng tái phát, nhiễm nấm và các nhiễm trùng cơ hội khác.

Điều quan trọng là không phải người nhiễm HIV nào cũng có đầy đủ các triệu chứng trên. Thậm chí, sau giai đoạn cấp tính, người nhiễm HIV có thể bước vào thời kỳ ít hoặc không có triệu chứng trong thời gian dài nhưng virus vẫn tồn tại và tiếp tục ảnh hưởng đến hệ miễn dịch nếu không được điều trị.

Có phải cứ có 7 dấu hiệu trên là đã nhiễm HIV?

Không.

Đây là điều bác sĩ muốn nhấn mạnh.

Sốt, phát ban, đau họng, nổi hạch, đau đầu, đau cơ, loét miệng hay mệt mỏi đều có thể xuất hiện trong rất nhiều bệnh lý khác. Ngược lại, một người nhiễm HIV cũng có thể không có bất kỳ triệu chứng rõ ràng nào.

Vì vậy, nếu một người từng có hành vi phơi nhiễm nhưng sau đó không có triệu chứng thì cũng không thể dựa vào việc “không có dấu hiệu” để loại trừ HIV.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, xét nghiệm HIV là cách để xác định tình trạng nhiễm; trường hợp có kết quả xét nghiệm dương tính cần được thực hiện xét nghiệm xác nhận theo quy trình chuyên môn.

Khi nào nam giới nên xét nghiệm HIV?

Nam giới nên chủ động xét nghiệm nếu từng có nguy cơ như:

  • Quan hệ tình dục qua đường âm đạo hoặc hậu môn không sử dụng bao cao su hoặc bao cao su gặp sự cố.
  • Có quan hệ tình dục với người có HIV nhưng chưa biết tình trạng điều trị và tải lượng virus.
  • Có nhiều bạn tình hoặc bạn tình không rõ tình trạng HIV.
  • Dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích.
  • Có tiếp xúc với máu có nguy cơ.
  • Có bệnh lây truyền qua đường tình dục và đồng thời có yếu tố nguy cơ HIV.
  • Bạn tình được chẩn đoán nhiễm HIV.
  • Xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ sau một tình huống có nguy cơ.

Các xét nghiệm HIV hiện nay gồm xét nghiệm kháng thể, xét nghiệm phối hợp kháng nguyên/kháng thể và xét nghiệm acid nucleic (NAT). Mỗi phương pháp có thời kỳ cửa sổ khác nhau. Ví dụ, xét nghiệm kháng nguyên/kháng thể bằng máu tĩnh mạch tại phòng xét nghiệm thường có thể phát hiện HIV khoảng 18–45 ngày sau phơi nhiễm; NAT có thể phát hiện sớm hơn, khoảng 10–33 ngày. Thời gian cụ thể còn phụ thuộc loại xét nghiệm và tình trạng sử dụng thuốc kháng virus.

Vì vậy, nếu xét nghiệm được thực hiện quá sớm và cho kết quả âm tính, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm lại vào thời điểm thích hợp tùy tình huống phơi nhiễm và loại xét nghiệm đã sử dụng.

Nếu vừa có nguy cơ phơi nhiễm HIV thì phải làm gì?

Đây là vấn đề cần được xử trí càng sớm càng tốt, không nên chờ xuất hiện triệu chứng.

Nếu vừa quan hệ tình dục có nguy cơ, bị rách bao cao su, dùng chung kim tiêm hoặc có một tình huống tiếp xúc với máu/dịch cơ thể có khả năng chứa HIV, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ.

PEP (điều trị dự phòng sau phơi nhiễm HIV) có thể được chỉ định trong một số trường hợp. PEP cần được bắt đầu càng sớm càng tốt và không nên muộn hơn 72 giờ sau phơi nhiễm; đây được xem là tình huống cần đánh giá y tế khẩn cấp.

Không nên tự mua thuốc dự phòng HIV và tự sử dụng. Bác sĩ sẽ đánh giá loại phơi nhiễm, thời điểm xảy ra, tình trạng HIV của nguồn phơi nhiễm nếu biết, bệnh sử và các yếu tố liên quan trước khi quyết định phác đồ.

Nếu xét nghiệm dương tính với HIV thì có còn điều trị được không?

Có.

Hiện nay HIV chưa có thuốc loại bỏ hoàn toàn virus khỏi cơ thể, nhưng đã có điều trị kháng virus (ART) giúp kiểm soát sự nhân lên của HIV, bảo vệ hệ miễn dịch và giảm nguy cơ tiến triển thành AIDS.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người được chẩn đoán HIV được kết nối với điều trị ART càng sớm càng tốt. Khi điều trị đều đặn và đạt tình trạng tải lượng virus không phát hiện được, người sống chung với HIV có thể duy trì sức khỏe lâu dài; đồng thời, tải lượng virus không phát hiện được có nghĩa là không có nguy cơ lây truyền HIV qua đường tình dục.

Do đó, một kết quả HIV dương tính không đồng nghĩa với việc người bệnh sẽ nhanh chóng chuyển sang AIDS. Điều quan trọng là được xác nhận chẩn đoán, tiếp cận điều trị và tuân thủ theo dõi chuyên môn.

Làm thế nào để phòng ngừa HIV?

Nam giới có thể chủ động giảm nguy cơ nhiễm HIV bằng cách:

  • Sử dụng bao cao su đúng cách khi quan hệ tình dục.
  • Không dùng chung kim tiêm hoặc dụng cụ tiêm chích.
  • Xét nghiệm HIV khi có nguy cơ.
  • Xét nghiệm và điều trị các bệnh lây truyền qua đường tình dục.
  • Trao đổi với bác sĩ về PrEP nếu thuộc nhóm có nguy cơ nhiễm HIV kéo dài hoặc lặp lại.
  • Sử dụng PEP càng sớm càng tốt khi vừa xảy ra tình huống phơi nhiễm phù hợp với chỉ định.
  • Nếu đang điều trị HIV, tuân thủ ART và theo dõi tải lượng virus theo lịch hẹn.

Lời khuyên của bác sĩ

Nếu bạn đang lo lắng vì nhận thấy 7 dấu hiệu nhiễm HIV ban đầu ở nam giới kể trên, điều quan trọng nhất là không nên tự chẩn đoán dựa vào triệu chứng.

Một người có thể có nhiều triệu chứng nhưng không nhiễm HIV; ngược lại, người nhiễm HIV có thể không có triệu chứng rõ ràng.

Nếu đã có hành vi nguy cơ, hãy ghi nhớ thời điểm xảy ra phơi nhiễm, đến cơ sở y tế để được tư vấn xét nghiệm phù hợp. Đặc biệt, nếu phơi nhiễm mới xảy ra trong vòng 72 giờ, cần đi khám ngay để được đánh giá khả năng sử dụng PEP.

Phát hiện HIV sớm giúp người bệnh nhanh chóng tiếp cận điều trị, bảo vệ sức khỏe lâu dài và chủ động phòng ngừa lây truyền cho người khác.