Tăng cân và giảm cân đều có thể là một hành trình không dễ dàng. Không có câu trả lời tuyệt đối rằng tăng cân luôn khó hơn giảm cân, hay ngược lại. Mức độ khó phụ thuộc vào nhiều yếu tố như cơ địa, di truyền, thói quen ăn uống, mức độ vận động, giấc ngủ, tình trạng sức khỏe và khả năng điều chỉnh lối sống của mỗi người.
Có người ăn khá nhiều nhưng cân nặng vẫn khó tăng, trong khi người khác lại dễ tăng cân và gặp nhiều khó khăn khi muốn giảm. Vì vậy, điều quan trọng không chỉ là lượng thức ăn được đưa vào cơ thể mà còn là cách cơ thể sử dụng năng lượng và phản ứng với những thay đổi trong chế độ ăn uống, vận động.
Vì sao một số người khó tăng cân?
Đối với người có thể trạng gầy hoặc khó tăng cân, việc duy trì mức cân nặng ổn định có thể trở thành một thử thách. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:
1. Lượng thức ăn không đủ so với nhu cầu năng lượng
Một số người có cảm giác nhanh no, ăn ít hoặc không có cảm giác thèm ăn rõ rệt. Khi lượng năng lượng nạp vào thường xuyên thấp hơn nhu cầu sử dụng, cơ thể sẽ khó tích lũy thêm trọng lượng.
Những người vận động nhiều cũng có thể tiêu hao năng lượng đáng kể trong ngày. Nếu khẩu phần ăn không bù đủ phần năng lượng đã sử dụng, cân nặng sẽ khó tăng.
2. Sự khác biệt về trao đổi chất
Tốc độ chuyển hóa năng lượng không giống nhau ở tất cả mọi người. Một số yếu tố như tuổi, khối lượng cơ, mức độ vận động, hormone và đặc điểm di truyền đều có thể ảnh hưởng đến lượng năng lượng cơ thể tiêu hao.
Tuy nhiên, không nên đơn giản cho rằng cứ gầy là do “trao đổi chất quá nhanh”. Khó tăng cân còn có thể liên quan đến chế độ ăn, hoạt động thể chất hoặc một vấn đề sức khỏe tiềm ẩn.
3. Các vấn đề về tiêu hóa và hấp thu
Một số bệnh lý đường tiêu hóa có thể ảnh hưởng đến khả năng ăn uống, tiêu hóa hoặc hấp thu chất dinh dưỡng. Các triệu chứng như đau bụng, tiêu chảy kéo dài, buồn nôn hoặc chán ăn cũng có thể khiến một người khó duy trì cân nặng.
Vì vậy, nếu cân nặng giảm kéo dài mà không chủ động thay đổi chế độ ăn hay vận động, không nên chỉ cố gắng ăn nhiều hơn mà cần tìm hiểu nguyên nhân.
4. Một số bệnh lý có thể làm sụt cân
Một số tình trạng sức khỏe có thể khiến cơ thể tiêu hao năng lượng nhiều hơn hoặc ảnh hưởng đến quá trình sử dụng chất dinh dưỡng. Chẳng hạn, cường giáp có thể làm tăng hoạt động chuyển hóa và khiến một người khó duy trì cân nặng.
Tiểu đường type 1 không được kiểm soát cũng có thể gây sụt cân. Ngoài ra, một số bệnh lý đường ruột hoặc tình trạng sức khỏe khác cũng có thể ảnh hưởng đến cân nặng.
5. Thuốc và phương pháp điều trị
Một số loại thuốc hoặc quá trình điều trị có thể gây ra các tác dụng phụ như buồn nôn, nôn, tiêu chảy hoặc giảm cảm giác thèm ăn. Khi đó, việc ăn uống đầy đủ và duy trì cân nặng có thể trở nên khó khăn hơn.
6. Khó tăng cơ cũng khiến việc tăng cân lành mạnh mất thời gian
Tăng cân không đồng nghĩa với việc chỉ cần tăng lượng mỡ trong cơ thể. Nếu mục tiêu là cải thiện thể trạng, việc xây dựng thêm khối lượng cơ thường cần kết hợp dinh dưỡng đầy đủ với hoạt động thể chất phù hợp.
Cơ bắp không tăng lên trong thời gian ngắn. Vì vậy, người có thân hình gầy có thể cần nhiều thời gian và sự kiên trì để thấy thay đổi rõ rệt.
Vì sao giảm cân cũng có thể khó?
Ở chiều ngược lại, người muốn giảm cân phải duy trì sự thay đổi trong ăn uống và vận động đủ lâu để tạo ra kết quả. Đây không phải lúc nào cũng đơn giản.
1. Cơ thể có xu hướng thích nghi khi lượng năng lượng giảm
Khi một người giảm cân, nhu cầu năng lượng của cơ thể cũng có thể thay đổi. Cơ thể có những cơ chế điều chỉnh mức tiêu hao năng lượng và cảm giác đói nhằm duy trì trạng thái cân bằng.
Điều này có nghĩa là quá trình giảm cân không phải lúc nào cũng diễn ra theo một đường thẳng. Cân nặng có thể giảm nhanh ở giai đoạn đầu rồi chậm lại hoặc dao động theo thời gian.
2. Cảm giác đói và thèm ăn có thể tăng lên
Khi lượng thức ăn giảm, một số người có thể cảm thấy đói hoặc thèm những món giàu năng lượng nhiều hơn. Nếu phải duy trì việc kiểm soát khẩu phần trong thời gian dài, đây có thể trở thành một trở ngại lớn.
Đặc biệt, những thực phẩm chứa nhiều đường, chất béo hoặc có mật độ năng lượng cao thường dễ ăn với số lượng lớn mà không tạo cảm giác no tương ứng.
3. Cơ địa và di truyền có thể tạo ra sự khác biệt
Mỗi người có đặc điểm sinh học khác nhau. Gen, mức độ vận động tự nhiên, cảm giác đói – no và cách cơ thể sử dụng năng lượng đều có thể ảnh hưởng đến quá trình kiểm soát cân nặng.
Tuy nhiên, khái niệm “cơ địa khó giảm cân” không có nghĩa là một người hoàn toàn không thể thay đổi cân nặng. Nó thường phản ánh việc mỗi người có những yếu tố thuận lợi hoặc bất lợi khác nhau trong quá trình kiểm soát cân nặng.
4. Nội tiết và một số bệnh lý có thể ảnh hưởng đến cân nặng
Một số vấn đề sức khỏe, bao gồm rối loạn hormone hoặc một số bệnh lý chuyển hóa, có thể tác động đến cân nặng và khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên phức tạp hơn.
Nếu một người tăng cân hoặc khó giảm cân bất thường, đặc biệt khi đi kèm những triệu chứng khác, việc tìm nguyên nhân sức khỏe sẽ quan trọng hơn việc tự ý cắt giảm thức ăn quá mức.
5. Nhịn ăn quá mức không phải là giải pháp bền vững
Một sai lầm thường gặp là cố gắng giảm cân bằng cách ăn cực kỳ ít hoặc bỏ bữa trong thời gian dài. Cách này có thể khiến cơ thể thiếu năng lượng và chất dinh dưỡng, đồng thời làm tăng cảm giác đói và khiến việc duy trì chế độ ăn trở nên khó khăn.
Giảm cân bền vững thường cần một chế độ ăn phù hợp với nhu cầu của cơ thể, kết hợp với vận động và thói quen sinh hoạt hợp lý thay vì những biện pháp quá cực đoan.
Vậy tăng cân hay giảm cân khó hơn?
Câu trả lời phụ thuộc vào từng người.
Với một người có cơ địa gầy, thường xuyên ăn không đủ hoặc đang gặp vấn đề ảnh hưởng đến hấp thu và chuyển hóa, tăng cân có thể là thử thách lớn. Trong khi đó, người dễ tăng cân, có cảm giác thèm ăn cao hoặc gặp những yếu tố khiến việc duy trì thâm hụt năng lượng khó khăn có thể thấy giảm cân khó hơn.
Ngoài ra, mục tiêu cũng quyết định mức độ khó. Tăng vài kilogram bằng cách ăn nhiều thực phẩm giàu năng lượng không giống với việc tăng cân theo hướng ưu tiên khối cơ. Tương tự, giảm cân nhanh trong thời gian ngắn khác hoàn toàn với việc giảm cân từ từ nhưng vẫn duy trì sức khỏe và khả năng sinh hoạt bình thường.
Vì vậy, không nên dùng kinh nghiệm của một người để kết luận rằng tăng cân hay giảm cân chắc chắn khó hơn đối với tất cả mọi người.
Khi nào nên chú ý đến vấn đề sức khỏe?
Nếu cân nặng thay đổi đáng kể mà không có chủ ý, đặc biệt là sụt cân không rõ nguyên nhân, khó duy trì cân nặng trong thời gian dài hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường về tiêu hóa, ăn uống hay sức khỏe tổng thể, nên trao đổi với bác sĩ.
Việc xác định nguyên nhân trước sẽ giúp tránh tình trạng chỉ tập trung vào việc ăn nhiều hơn hoặc ăn ít đi trong khi nguyên nhân thực sự nằm ở một vấn đề sức khỏe khác.
Kết luận
Tăng cân và giảm cân đều có những khó khăn riêng. Không có một công thức chung phù hợp với tất cả mọi người, bởi cân nặng chịu ảnh hưởng đồng thời của dinh dưỡng, vận động, chuyển hóa, hormone, di truyền, tâm lý và tình trạng sức khỏe.
Điều quan trọng nhất không phải là tìm xem “tăng cân hay giảm cân khó hơn”, mà là hiểu vì sao cơ thể mình đang thay đổi theo hướng đó và lựa chọn cách điều chỉnh phù hợp, an toàn và có thể duy trì lâu dài.