Hỏi: Tôi bị phình động mạch chủ, vậy chế độ ăn uống hằng ngày cần lưu ý những gì để bảo vệ sức khỏe tim mạch và hạn chế các yếu tố làm bệnh tiến triển?
Bác sĩ: Với người bị phình động mạch chủ, ăn uống hợp lý không thể làm túi phình biến mất nhưng có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp, cholesterol, cân nặng và sức khỏe của hệ tim mạch. Vì vậy, nên xây dựng chế độ ăn theo hướng nhiều rau quả, thực phẩm giàu chất xơ, chất béo tốt và protein lành mạnh; đồng thời giảm muối, chất béo bão hòa, thực phẩm chế biến sẵn và rượu bia.
Người bị phình động mạch chủ nên ăn gì?
1. Tăng cường rau xanh và trái cây
Rau củ và trái cây nên xuất hiện thường xuyên trong các bữa ăn. Đây là nguồn cung cấp chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa, đồng thời giúp chế độ ăn cân đối hơn.
Có thể lựa chọn nhiều loại khác nhau như:
- Rau lá xanh, bông cải xanh, cà rốt, ớt chuông.
- Cam, quýt, táo, lê, chuối, dâu tây và các loại trái cây tươi khác.
- Ưu tiên trái cây nguyên miếng thay vì nước ép có thêm đường.
Mục tiêu có thể hướng tới khoảng 5 phần rau và trái cây mỗi ngày, kết hợp đa dạng thay vì chỉ tập trung vào một vài loại.
2. Ưu tiên cá, đặc biệt là cá béo
Các loại cá như cá hồi, cá thu, cá trích hoặc một số loại cá giàu omega-3 có thể được đưa vào thực đơn khoảng 2–3 lần mỗi tuần.
Omega-3 là loại chất béo có lợi cho sức khỏe tim mạch. Thay cá cho một phần thịt đỏ hoặc thịt nhiều mỡ cũng giúp giảm lượng chất béo bão hòa trong khẩu phần.
Nên ưu tiên các cách chế biến như hấp, luộc, áp chảo với ít dầu hoặc nướng; hạn chế các món cá chiên nhiều dầu và nhiều muối.
3. Chọn ngũ cốc nguyên hạt
Yến mạch, gạo lứt, bánh mì nguyên cám, các loại ngũ cốc nguyên hạt… là những lựa chọn phù hợp hơn so với việc sử dụng quá nhiều tinh bột tinh chế.
Nhóm thực phẩm này cung cấp chất xơ, góp phần hỗ trợ kiểm soát cholesterol và giúp chế độ ăn có lợi hơn cho sức khỏe tim mạch.
4. Bổ sung nguồn protein lành mạnh
Người bệnh có thể luân phiên nhiều nguồn protein thay vì phụ thuộc vào thịt đỏ.
Các lựa chọn phù hợp gồm:
- Thịt gia cầm bỏ da.
- Thịt nạc với lượng vừa phải.
- Cá và hải sản.
- Đậu đỗ, đậu phụ và các nguồn protein thực vật.
- Các loại hạt.
- Sữa và sản phẩm từ sữa ít béo nếu phù hợp.
Việc đa dạng nguồn đạm giúp bữa ăn cân bằng mà không cần tiêu thụ quá nhiều chất béo bão hòa.
5. Ưu tiên chất béo không bão hòa
Không phải tất cả chất béo đều cần loại bỏ. Có thể sử dụng một lượng vừa phải các nguồn chất béo không bão hòa như dầu thực vật, quả bơ, các loại hạt và cá béo.
Ngược lại, nên giảm các nguồn nhiều chất béo bão hòa như mỡ động vật, thịt nhiều mỡ, thịt chế biến sẵn, sữa nguyên kem và các loại phô mai nhiều chất béo.
6. Bổ sung vitamin và khoáng chất từ thực phẩm
Một chế độ ăn đa dạng có thể cung cấp nhiều dưỡng chất cần thiết cho sức khỏe mạch máu và tim.
Vitamin C có nhiều trong cam quýt, ớt chuông, bông cải xanh và dâu tây. Vitamin E có trong các loại hạt, dầu thực vật và ngũ cốc nguyên hạt. Vitamin nhóm B có thể được cung cấp từ cá, thịt, trứng, sữa, rau củ và các loại đậu.
Một số khoáng chất như kali và magie cũng có vai trò trong việc duy trì huyết áp và chức năng tim mạch. Rau xanh, chuối, khoai lang, các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt là những nguồn thực phẩm đáng lựa chọn.
Không nên tự ý sử dụng vitamin, khoáng chất hoặc viên bổ sung omega-3 với liều cao. Nếu đang điều trị bằng thuốc hoặc có bệnh lý khác đi kèm, nên hỏi bác sĩ trước khi dùng thực phẩm bổ sung.
Người bị phình động mạch chủ nên hạn chế những gì?
1. Hạn chế muối
Ăn quá nhiều muối có thể góp phần làm tăng huyết áp, trong khi kiểm soát huyết áp là vấn đề đặc biệt quan trọng đối với người có bệnh lý động mạch chủ.
Nên hướng tới lượng muối dưới 6 g/ngày, đồng thời chú ý lượng natri ẩn trong thực phẩm chế biến sẵn.
Các món nên hạn chế gồm:
- Thực phẩm đóng hộp.
- Thịt chế biến sẵn.
- Mì ăn liền.
- Đồ ăn nhanh.
- Đồ muối, đồ ngâm.
- Nước chấm và các loại gia vị chứa nhiều natri.
Có thể dùng hành, tỏi, tiêu, chanh và các loại rau thơm để tăng hương vị món ăn thay vì cho quá nhiều muối.
2. Giảm thịt đỏ nhiều mỡ và chất béo bão hòa
Thịt đỏ không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn, nhưng nên ăn với lượng hợp lý và ưu tiên phần nạc.
Đặc biệt nên hạn chế:
- Mỡ động vật.
- Da và phần thịt nhiều mỡ.
- Thịt chế biến sẵn.
- Thức ăn chiên rán thường xuyên.
- Sữa nguyên kem và các sản phẩm giàu chất béo bão hòa.
Có thể thay thế một phần bằng cá, thịt gia cầm bỏ da, đậu và các nguồn protein thực vật.
3. Hạn chế thực phẩm nhiều đường và nhiều năng lượng
Ăn quá nhiều đồ ngọt, nước uống có đường và thực phẩm giàu năng lượng có thể khiến việc kiểm soát cân nặng trở nên khó khăn.
Duy trì cân nặng phù hợp có lợi cho việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch. Nếu đang thừa cân, việc điều chỉnh khẩu phần nên được thực hiện từ từ, tránh các chế độ giảm cân quá mức.
4. Hạn chế hoặc tránh rượu bia
Rượu bia có thể ảnh hưởng đến huyết áp và sức khỏe tim mạch. Với người đang mắc bệnh lý động mạch chủ, nên hạn chế tối đa và trao đổi với bác sĩ nếu chưa rõ mức sử dụng nào là phù hợp với tình trạng của mình.
5. Không hút thuốc lá
Thuốc lá là một yếu tố nguy cơ quan trọng đối với bệnh lý động mạch chủ. Các chất trong khói thuốc có thể gây tổn hại hệ mạch máu và làm tăng nguy cơ biến chứng.
Vì vậy, người bị phình động mạch chủ nên tránh hút thuốc và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc.
Có cần uống đủ 2 lít nước mỗi ngày không?
Nhu cầu nước không giống nhau ở tất cả mọi người. Có thể duy trì uống nước đều đặn trong ngày, nhưng không nhất thiết mọi người đều phải uống đúng 2 lít.
Lượng nước phù hợp còn phụ thuộc vào tuổi, cân nặng, thời tiết, mức độ vận động và các bệnh lý đi kèm. Những người mắc bệnh tim, bệnh thận hoặc được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ hướng dẫn riêng.
Một ngày nên ăn như thế nào?
Có thể hình dung một khẩu phần theo hướng đơn giản:
Bữa sáng: yến mạch hoặc bánh mì nguyên cám, kết hợp sữa ít béo và một phần trái cây.
Bữa trưa: cơm hoặc gạo lứt với lượng phù hợp, cá hoặc thịt gia cầm bỏ da, nhiều rau xanh và một phần trái cây.
Bữa tối: cá, đậu phụ hoặc các loại đậu; ăn cùng rau củ và một lượng tinh bột vừa phải.
Bữa phụ nếu cần: trái cây tươi, sữa chua ít đường hoặc một lượng nhỏ các loại hạt không tẩm nhiều muối.
Khi chế biến, nên ưu tiên hấp, luộc, hầm hoặc áp chảo; hạn chế chiên rán, thực phẩm quá mặn và các món chứa nhiều dầu mỡ.
Ăn uống thôi có kiểm soát được phình động mạch chủ không?
Không. Chế độ ăn chỉ là một phần của việc kiểm soát bệnh.
Người đã được chẩn đoán phình động mạch chủ cần theo dõi theo lịch của bác sĩ, kiểm soát huyết áp và cholesterol, dùng thuốc đúng chỉ định nếu được kê, không hút thuốc và duy trì hoạt động thể chất phù hợp với tình trạng bệnh.
Đặc biệt, người có túi phình không nên tự ý tập luyện gắng sức hoặc nâng vật nặng nếu chưa được bác sĩ xác định mức vận động an toàn.
Nếu xuất hiện đau đột ngột và dữ dội ở ngực, bụng hoặc lưng, hoặc có triệu chứng bất thường nghiêm trọng, cần được cấp cứu y tế ngay thay vì chờ theo dõi tại nhà.
Tóm lại: Người bị phình động mạch chủ nên hướng tới một chế độ ăn tốt cho tim mạch: nhiều rau xanh và trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, cá, protein nạc và chất béo không bão hòa; đồng thời giảm muối, thực phẩm chế biến sẵn, chất béo bão hòa, đồ chiên rán, đường và rượu bia. Quan trọng không kém chế độ ăn là kiểm soát huyết áp, không hút thuốc và theo dõi bệnh định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.