Blog

Tiêu chảy cấp phải làm sao để nhanh chóng cải thiện và tránh mất nước? Đây là vấn đề nhiều người gặp phải sau khi ăn uống không đảm bảo vệ sinh, nhiễm virus, vi khuẩn hoặc do một số nguyên nhân khác. Phần lớn trường hợp tiêu chảy cấp có thể cải thiện sau vài ngày nếu được chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, nếu tiêu chảy nhiều, kéo dài hoặc đi kèm dấu hiệu bất thường, người bệnh cần được khám và điều trị kịp thời để tránh biến chứng.

Tiêu chảy cấp là gì?

Tiêu chảy là tình trạng đi ngoài phân lỏng hoặc nhiều nước, thường xảy ra nhiều lần trong ngày. Ở người lớn, tiêu chảy thường được nhận biết khi đi ngoài phân lỏng từ khoảng 3 lần trở lên trong 24 giờ.

Ngoài đi ngoài nhiều lần, người bệnh có thể xuất hiện đau quặn bụng, đầy hơi, mót rặn, buồn nôn, nôn, mệt mỏi hoặc chán ăn. Trong một số trường hợp, phân có thể chứa chất nhầy hoặc máu.

Điều đáng lưu ý nhất khi bị tiêu chảy cấp không chỉ là số lần đi ngoài mà còn là lượng nước và chất điện giải cơ thể bị mất. Nếu không được bù kịp thời, người bệnh có thể bị mất nước, rối loạn điện giải, suy kiệt và ảnh hưởng đến chức năng của nhiều cơ quan.

Vì sao bị tiêu chảy cấp?

Tiêu chảy cấp có nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

• Nhiễm virus: Rotavirus, Norovirus, Adenovirus… có thể gây tiêu chảy kèm buồn nôn, nôn, đau bụng và đôi khi sốt.
• Nhiễm vi khuẩn: thường liên quan đến thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm khuẩn. Một số trường hợp có thể gây đau bụng dữ dội, sốt và phân có máu hoặc chất nhầy.
• Nhiễm ký sinh trùng: có thể xảy ra khi sử dụng nguồn nước hoặc thực phẩm không đảm bảo vệ sinh.
• Ngộ độc thực phẩm: ăn phải thức ăn ôi thiu, nhiễm khuẩn hoặc được chế biến, bảo quản không đúng cách có thể gây tiêu chảy, nôn ói và đau bụng.
• Tác dụng phụ của thuốc: một số thuốc, đặc biệt thuốc kháng sinh, thuốc chứa magie hoặc thuốc nhuận tràng, có thể làm thay đổi hoạt động của đường ruột và gây tiêu chảy.
• Không dung nạp một số loại thực phẩm: chẳng hạn không dung nạp lactose hoặc một số loại đường.
• Bệnh lý đường tiêu hóa: hội chứng ruột kích thích, bệnh viêm ruột và một số rối loạn tiêu hóa khác cũng có thể gây tiêu chảy.
• Rượu bia, chế độ ăn hoặc các yếu tố kích thích đường ruột cũng có thể làm xuất hiện hoặc làm nặng thêm triệu chứng.

Xác định nguyên nhân có ý nghĩa quan trọng vì không phải trường hợp tiêu chảy nào cũng điều trị giống nhau.

Tiêu chảy cấp phải làm sao?

Nếu tiêu chảy nhẹ, người bệnh tỉnh táo, vẫn uống được nước, không có máu trong phân và không xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng, có thể chăm sóc tại nhà theo những nguyên tắc sau.

1. Ưu tiên bù nước và điện giải

Đây là việc quan trọng nhất khi bị tiêu chảy cấp.

Mỗi lần đi ngoài, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất các chất điện giải. Vì vậy, chỉ uống một lượng nhỏ nước lọc có thể chưa đủ trong trường hợp tiêu chảy nhiều.

Dung dịch oresol (ORS) được sử dụng phổ biến để bù nước và điện giải. Khi pha cần thực hiện đúng hướng dẫn trên gói sản phẩm, sử dụng đúng lượng nước quy định và không tự ý pha đặc hoặc loãng hơn.

Nên uống từng ngụm nhỏ, uống nhiều lần trong ngày, đặc biệt sau mỗi lần đi ngoài. Nếu người bệnh đang buồn nôn, có thể uống từ từ với lượng nhỏ thay vì uống quá nhiều một lúc.

Ngoài ORS, trong trường hợp nhẹ có thể bổ sung thêm nước và các loại thức uống phù hợp để duy trì lượng dịch cho cơ thể.

Không nên lạm dụng rượu bia, đồ uống chứa nhiều caffeine, nước ngọt quá nhiều đường hoặc các loại thức uống có thể khiến tình trạng tiêu chảy khó kiểm soát hơn.

Nếu mất nước nặng, người bệnh có thể cần được bù dịch bằng đường tĩnh mạch tại cơ sở y tế.

2. Ăn uống đầy đủ, không nên nhịn đói

Một sai lầm thường gặp là nhịn ăn hoàn toàn vì sợ ăn vào sẽ đi ngoài nhiều hơn. Trên thực tế, khi cơ thể đang mất nước và năng lượng, việc nhịn ăn kéo dài có thể khiến người bệnh mệt mỏi và phục hồi chậm hơn.

Nên chia thành nhiều bữa nhỏ, lựa chọn những món dễ tiêu hóa như:

• Cháo, cơm mềm hoặc súp.
• Khoai tây, bánh mì và các thực phẩm giàu tinh bột phù hợp.
• Thịt nạc, cá hoặc trứng nếu người bệnh ăn được.
• Một số loại rau củ được nấu chín mềm.
• Sữa chua có thể phù hợp với một số người, đặc biệt khi dung nạp tốt.

Không nhất thiết phải áp dụng chế độ ăn quá kiêng khem. Khi tình trạng tiêu chảy cải thiện, có thể từng bước trở lại chế độ ăn thông thường.

3. Tạm thời hạn chế những thực phẩm có thể làm triệu chứng nặng hơn

Trong thời gian tiêu chảy, nên hạn chế:

• Đồ ăn nhiều dầu mỡ, chiên rán.
• Thức ăn cay nóng hoặc quá nhiều gia vị.
• Rượu bia.
• Cà phê và đồ uống chứa nhiều caffeine.
• Nước ngọt hoặc đồ uống chứa nhiều đường.
• Thực phẩm sống, tái hoặc chưa được nấu chín kỹ.
• Những thực phẩm mà bản thân từng có biểu hiện không dung nạp.

Nếu uống sữa bò khiến triệu chứng tăng lên, có thể tạm thời hạn chế và theo dõi khả năng dung nạp.

4. Nghỉ ngơi và theo dõi tình trạng cơ thể

Tiêu chảy cấp có thể khiến cơ thể mệt mỏi do mất nước và năng lượng. Người bệnh nên nghỉ ngơi, hạn chế hoạt động gắng sức và theo dõi số lần đi ngoài, lượng nước uống vào cũng như các biểu hiện bất thường.

Đặc biệt cần chú ý các dấu hiệu mất nước như:

• Khát nhiều.
• Khô môi, khô miệng.
• Tiểu ít hoặc nước tiểu sẫm màu.
• Chóng mặt, mệt lả.
• Tim đập nhanh.
• Da khô.
• Lơ mơ hoặc thay đổi ý thức trong trường hợp nặng.

Có nên tự uống thuốc cầm tiêu chảy?

Không phải trường hợp nào cũng cần thuốc cầm tiêu chảy.

Một số thuốc có thể làm giảm nhu động ruột và số lần đi ngoài, nhưng việc sử dụng không đúng trong một số trường hợp tiêu chảy do nhiễm khuẩn có thể không phù hợp, đặc biệt khi người bệnh sốt cao hoặc phân có máu.

Không nên tự ý dùng thuốc kháng sinh chỉ vì bị tiêu chảy. Kháng sinh chỉ được sử dụng khi có chỉ định phù hợp, tùy nguyên nhân và mức độ bệnh.

Một số trường hợp bác sĩ có thể chỉ định thuốc hỗ trợ triệu chứng, men vi sinh hoặc các thuốc khác dựa trên nguyên nhân và tình trạng cụ thể.

Vì vậy, thay vì tìm cách “cầm tiêu chảy” bằng mọi giá, mục tiêu quan trọng trước tiên là bù đủ nước và điện giải, duy trì dinh dưỡng và xác định khi nào cần được khám.

Khi nào tiêu chảy cấp cần đi khám ngay?

Người bệnh không nên tiếp tục tự điều trị tại nhà nếu xuất hiện một trong các dấu hiệu cảnh báo sau:

• Đi ngoài có máu.
• Phân màu đen bất thường.
• Sốt cao hoặc sốt kéo dài.
• Đau bụng dữ dội hoặc đau tăng dần.
• Nôn nhiều, không thể uống được nước.
• Có biểu hiện mất nước rõ rệt.
• Tiểu rất ít hoặc không tiểu.
• Chóng mặt, lơ mơ, yếu nhiều.
• Tim đập nhanh bất thường.
• Tiêu chảy nhiều lần và tình trạng ngày càng nặng.
• Triệu chứng kéo dài không có dấu hiệu cải thiện.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc người có sức khỏe yếu cần được theo dõi sát hơn vì nguy cơ mất nước và biến chứng có thể cao hơn.

Tiêu chảy cấp bao lâu thì khỏi?

Nhiều trường hợp tiêu chảy cấp do virus hoặc rối loạn tiêu hóa nhẹ có thể tự cải thiện trong vài ngày khi được bù nước và chăm sóc đúng cách. Tuy nhiên, thời gian hồi phục phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ bệnh và thể trạng từng người.

Nếu tiêu chảy không thuyên giảm, tái diễn nhiều lần hoặc xuất hiện các dấu hiệu bất thường, không nên tiếp tục tự điều trị kéo dài mà cần được bác sĩ đánh giá.

Làm gì để phòng tiêu chảy cấp?

Phòng ngừa tiêu chảy chủ yếu dựa vào vệ sinh ăn uống và vệ sinh cá nhân:

• Rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn và sau khi đi vệ sinh.
• Ăn chín, uống sôi.
• Sử dụng nguồn nước sạch.
• Bảo quản thực phẩm đúng cách.
• Không ăn thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu, biến chất.
• Hạn chế thực phẩm sống hoặc chưa được chế biến đảm bảo vệ sinh.
• Giữ vệ sinh dụng cụ chế biến và khu vực bếp.
• Không tự ý sử dụng hoặc lạm dụng thuốc kháng sinh.

Tóm lại

Tiêu chảy cấp phải làm sao? Nếu triệu chứng nhẹ, điều quan trọng nhất là bù nước và điện giải sớm, ăn uống phù hợp, nghỉ ngơi và theo dõi các dấu hiệu mất nước. Không nên tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc cầm tiêu chảy khi chưa biết nguyên nhân.

Nếu có máu trong phân, sốt cao, đau bụng dữ dội, nôn liên tục, mất nước, lơ mơ hoặc tình trạng tiêu chảy ngày càng nặng, người bệnh cần được khám y tế sớm thay vì tiếp tục tìm cách điều trị tại nhà.